Meksykańskie domy czerpiące z architektury prekolumbijskiej

Współcześni meksykańscy architekci coraz chętniej sięgają po zasady znane z dawnej architektury Mezoameryki i łączą je z nowoczesnymi technikami budowy. Kuratorka i autorka Su Wu opisała ten nurt w książce poświęconej głównie domom jednorodzinnym, powstałym od lat 70. XX wieku do dziś.

Zasady zamiast ozdobników

Su Wu celowo użyła w tytule książki określenia „mezoamerykański”, a nie „prekolumbijski”. Chciała pokazać, że monumentalizm i logika dawnej architektury Meksyku nie zniknęły wraz z kolonizacją. Jej zdaniem materiały, techniki, typologie i formy z tej tradycji wciąż żyją i mogą być inspiracją także na przyszłość.

Autorka nie szuka budynków, które jedynie powielają symbole. Interesują ją projekty oparte na zasadach: pracy ze światłem i cieniem jak z materią, ustawianiu domu względem elementów krajobrazu, obecności rzemiosła i ręcznej roboty w codzienności. Ważnym elementem jest też patio, traktowane jako część samej idei domu.

Pięć przykładów z książki

• Casa Amalia (1973) – dom, który Agustín Hernández zbudował dla siostry, założycielki Ballet Folklorico w Meksyku. Inspiracją były wypukłe formy muszli oraz motywy oka obecne w sztuce Mezoameryki. Hernández pisał o geometrycznych i kosmicznych zasadach dawnej architektury.
• Casa Mobius (1974) – dom Ernesta Gómeza Gallarda w dzielnicy San Jerónimo w Meksyku, dziś pracownia i mieszkanie ceramiczki Perli Valtierry. Bryła przypomina wstęgę Möbiusa, ma trójkątną kratownicę i wysunięty salon, a pomieszczenia są wszystko, tylko nie kwadratowe.
• Casa Terreno (2018) – projekt Fernandy Canales w stanie Meksyk, powstały na terenie zniszczonym przez nadmierny wypas bydła. Seria połączonych patio daje dodatkową przestrzeń bez konieczności budowania kolejnych metrów. Do domu wchodzi się przez piramidalny hol otwarty na niebo.
• Casa Cometa (2019) – dzieło Gabrieli Carrillo i Mauricia Rochy, wzorowane na układzie ceremonialnych ośrodków Mezoameryki. Części wspólne rozchodzą się poziomo, a prywatne wznoszą się lub schodzą w pionie. Sypialnia w wieży ma widok na wschód i zachód słońca nad Pacyfikiem.
• Casa Monte (2024) – jednosypialniowy dom CH Matosa bez drzwi zewnętrznych, przypominający twierdzę ponad linią drzew i posadowiony na stopniowanej platformie. Setki elementów odlano na miejscu, na plaży, w cemencie o barwie ziemi, a następnie złożono na budowie.

Co to oznacza dla polskiego czytelnika

Zestawienie dotyczy Meksyku i warunków klimatycznych bardzo odległych od polskich, więc trudno przenosić te rozwiązania wprost. Patio i otwarte dziedzińce sprawdzają się tam, gdzie życie toczy się na zewnątrz przez większość roku. W naszym klimacie ich rola byłaby inna.

Warto jednak zauważyć samo podejście, które można zastosować także u nas: projektowanie z myślą o położeniu domu, świetle, lokalnych materiałach i rzemiośle, zamiast kopiowania efektownych motywów. To kierunek obecny również w europejskiej architekturze, która coraz częściej szuka inspiracji w tradycyjnych rozwiązaniach budowlanych.

Jak mówiła Su Wu, jej zdaniem te materiały, techniki i formy nie zostały zepchnięte do przeszłości, lecz są żywe w teraźniejszości.

Źródło: Dezeen – „Five examples of Mesoamerican modern architecture”